Ruimtelijke kwaliteit is geen nieuw begrip. Al in de eerste eeuw voor Christus beschreef de Romeinse architect en ingenieur Vitruvius in zijn standaardwerk 'De architectura' waar een goed gebouw aan moet voldoen. Zijn principe stelt dat een goed gebouw bruikbaar (utilitas), duurzaam (firmitas) en mooi (venustas) moet zijn.
3 ruimtelijke waarden
Eeuwen later, begin jaren tachtig, vertaalde de Rijksplanologische Dienst deze klassieke principes naar een eigentijds toetsingskader met 3 ruimtelijke waarden:
- Gebruikswaarde: hoe functioneel is een ruimte?
- Belevingswaarde: wat is de eigenheid en schoonheid van de omgeving?
- Toekomstwaarde: hoe duurzaam en aanpasbaar is het gebied?
Deze waarden vormen sindsdien de kern van het ruimtelijk denken in Nederland. Ze kregen een centrale plek binnen het ruimtelijk beleid. Ook in de nieuwe Nota Ruimte waaraan het Rijk momenteel werkt, komen de waarden terug.
De waarden binnen Ruimtelijke kwaliteit
Binnen de afdeling Ruimtelijk Ontwerp & Advies vormen de vitruviuswaarden ook de rode draad. Zo komen ze onder meer terug bij de Vitruvius-excursie en de Vitruvius Lezing.
Vitruvius-activiteiten
We zetten ons in voor het borgen en bevorderen van ruimtelijke kwaliteit binnen gebiedsopgaven. Een van de manieren waarop we ruimtelijke kwaliteit bevorderen, is het organiseren van Op Pad met Vitruvius-excursies. Tijdens deze excursies kijken we samen met partners, beleidsmakers en ontwerpers door de Vitruvius-bril naar de locaties die we bezoeken.
Naast het onderzoeken van ruimtelijke kwaliteit op locatie, luisteren we ook naar de ervaringen en verhalen van initiatiefnemers. Doel: tot een gedeeld begrip komen over ruimtelijke kwaliteit en leren van de best practices die overal in Nederland te vinden zijn. Een deel hiervan vind je als voorbeeldlocaties in de MooiNL Atlas.
Wil je inspiratie opdoen? Lees de praktijkverhalen over Mooi Gelderland, Mooi Zuid-Holland en Op pad met Drusus.
In 2023 lanceerden we de Vitruvius Lezing, vernoemd naar de Romeinse architect die 2000 jaar geleden ‘ruimtelijke kwaliteit’ muntte. Het was de start van een nieuwe traditie: een jaarlijkse lezing als voeding voor een continue dialoog over in welk Nederland we willen leven. Zoals het in de nieuwe Nota Ruimte waardevol is om ver weg te kijken en onze toekomst te verbeelden, zo nodigen we voor de Vitruvius Lezing een prominente ruimtemaker, denker, visionair of ‘top voice’ uit die bereid en in staat is om haar of zijn blik op het Nederland van straks & later op een prikkelende manier te schetsen en met een breed publiek te delen.
Op 30 juni 2026 zetten we, in samenspel met Actieagenda Ruimtelijk Ontwerp en Platform Ontwerp NL, tijdens de Dag van de Ontwerpkracht in op een inspirerende duo-lezing over toekomstwaarde vanuit twee disciplines: de economie (Hans Stegeman) en het ontwerpvak (Lot Locher). Reken op een waardegedreven gesprek, waarbij ruimtelijke kwaliteit wordt aangestipt in de breedste zin van het woord. Aanmelden: platformontwerp.nl