In de provincie Utrecht werken toezichthouders, vergunningverleners en gezondheidsexperts intensief samen aan een nieuwe manier van werken: gezondheid als uitgangspunt in het fysieke domein. De werkplaats Gezondheid en VTH laat zien hoe je beleid, uitvoering en leefomgeving met elkaar verbindt. Dat werd in juli bekroond met de ADS-Trofee 2025 én de vakpublieksprijs.
Van verkokering naar samenwerken aan gezondheid
De Omgevingswet vraagt om integrale besluitvorming, waarin ook gezondheid volwaardig wordt meegewogen naast milieu, veiligheid en economie. Maar hoe geef je dat een plek in de dagelijkse praktijk van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH)?
“Deze wet vraagt om brede afwegingen, maar in de praktijk werken we nog te veel in kokers,” zegt Fleur Zeij, werkzaam als projectleider Gezondheid & VTH bij de Regionale Uitvoeringsdienst Utrecht (RUD). “We hebben onderzocht hoe gezondheid kan meedoen in de afwegingen die VTH dagelijks maakt.”
Op initiatief van de Provincie Utrecht kwamen collega’s uit verschillende disciplines uit de regio bij elkaar, waaronder ook Inès Youssef, adviseur Gezonde Leefomgeving bij de GGD Regio Utrecht. “We zijn rond de tafel gaan zitten met vergunningverleners, handhavers, adviseurs en gezondheidsexperts,” vertelt Inès. “Niet om een nieuwe beleidsnota te schrijven, maar om te zien wat gezondheid betekent in de praktijk.” Het bestuurlijk draagvlak vanuit de provincie en eigen organisaties gaf ze de ruimte om te experimenteren en de resultaten breder te verankeren.
"Gezondheid is niet iets van de GGD alleen, maar van iedereen die werkt aan de leefomgeving."
Gezondheid vertalen naar de VTH-praktijk
De werkplaats onderzocht hoe in vergunningverlening en toezicht op gezondheidsaspecten, zoals luchtkwaliteit en geluid, verder kan worden gekeken dan de normen waaraan in VTH wordt getoetst. Dat gebeurde door ook gezondheidskundige advieswaarden mee te nemen.
“We ontdekten dat gezondheid vaak wél genoemd wordt, maar nauwelijks wordt doorvertaald naar de praktijk,” zegt Fleur. “Dan staat er ‘we willen een gezonde leefomgeving’, maar wat betekent dat als je een vergunning beoordeelt voor een loods of horecazaak?”
Een concreet voorbeeld is de beoordeling van bedrijventerreinen, waar geluid en luchtkwaliteit invloed hebben op zowel leefbaarheid als gezondheid. Zulke afwegingen zijn nu expliciet onderdeel van het gesprek. Daarom ontwikkelde de werkplaats praktische handvatten waarmee VTH-medewerkers gezondheid kunnen meewegen in hun besluitvorming.
“Bijvoorbeeld: stel dat een nieuwe weg bijdraagt aan verkeersveiligheid, maar ook tot meer geluid leidt. Wie en wat heb je nodig om de juiste afweging te maken? De digitale placemat die we voor intercollegiaal overleg hebben ontwikkeld kan hierbij enorm helpen om met de juiste partners te sparren”, legt Inès uit.
"Gezondheid is geen apart vinkje, maar een onderdeel van elke afweging."
Samen leren in de werkplaats
De kracht van de werkplaats zit in het gezamenlijk leren aan de hand van echte casussen. Door samen dossiers te bespreken, leren de betrokken organisaties van elkaar hoe ze gezondheid kunnen meenemen in hun besluiten. “Dat was soms wennen,” zegt Fleur, “want iedereen heeft zijn eigen taal en verantwoordelijkheid. Maar juist die verschillen zorgen voor nieuwe inzichten.”
Inès vult aan: “De GGD kijkt breed naar gezondheid, terwijl vergunningverleners zoeken naar toetsbare criteria. Door casuïstiek te delen met elkaar, ontdekten we dat die perspectieven elkaar juist versterken.” Om die samenwerking blijvend te ondersteunen, ontwikkelde de werkplaats een eenvoudige samenwerkingswijzer: een digitaal overzicht van contactpersonen en thema’s, waarmee professionals uit VTH, GGD, gemeenten en provincie elkaar snel weten te vinden. “Het lijkt iets kleins”, zegt Inès, “maar het werkt. Mensen weten nu wie ze kunnen bellen.”
Fleur vergelijkt het met de handreiking voor rijkspartijen rond de Omgevingswet: geen protocol, maar een praktisch hulpmiddel dat samenwerking vanzelfsprekend maakt. De Utrechtse aanpak wekt inmiddels landelijke belangstelling.
"Gezondheid wordt pas zichtbaar als je samen leert wat het betekent in de praktijk."
Thema gezondheid als middelpunt
Wat begon als een experiment, groeide uit tot een structurele samenwerking. “Het begon met één bijeenkomst,” vertelt Fleur. “Maar toen zagen we hoeveel energie het gaf om over de grenzen van domeinen heen te kijken.”
De provincie Utrecht neemt de leerpunten en ervaringen inmiddels mee in haar beleidskaders. “Wat begon als een werkplaats is nu onderdeel van hoe we structureel werken aan omgevingskwaliteit”, zegt Inès. “De inzichten worden geborgd in beleid, uitvoering en samenwerking.”
Vijf lessen uit de werkplaats VTH en Gezondheid
Op de vraag welke adviezen zij andere organisaties zouden meegeven, noemen Fleur en Inès vijf lessen die voortkomen uit hun ervaringen in de werkplaats:
1. Begin klein, maar werk samen
Breng mensen uit verschillende domeinen aan tafel en start met een concrete casus. Dat maakt het gesprek tastbaar.
2. Praat in elkaars taal
Gezondheid, milieu en VTH gebruiken verschillende woorden: vertaal ze naar een gemeenschappelijk begrip.
3. Maak gezondheid concreet
Gebruik voorbeelden, data en beleving om abstracte doelen tastbaar te maken.
4. Blijf leren
Houd het gesprek gaande. Organiseer werksessies, reflecties en casussen; samenwerking groeit door oefening.
5. Borg het in beleid én uitvoering
Gezondheid hoort niet alleen in visies, maar ook in vergunningverlening, toezicht en handhaving.
Een bekroonde samenwerking met impact
De werkplaats Gezondheid en VTH laat zien dat de Omgevingswet geen papieren wet is, maar een uitnodiging tot samenwerking. “Het mooie is dat mensen elkaar nu weten te vinden”, zegt Inès. “Een toezichthouder belt de GGD gewoon even, of andersom. Dat gebeurde vroeger nooit.”
De dubbele erkenning, de ADS-Trofee onder de categorie ‘Anders werken’ én de vakpublieksprijs 2025, is volgens Fleur een bevestiging dat dit de juiste weg is. “We hebben iets gedaan dat werkt in de praktijk én dat mensen herkennen als waardevol. Dat is de mooiste beloning.”
De grootste winst, zegt Inès, is de verandering in mindset: “Gezondheid is niet langer iets van de GGD alleen, maar van iedereen die werkt aan het verbeteren van de leefomgeving.”