Op 24 juni 2026 vindt de jubileumeditie van de Dag van de Ruimtelijke Ordening plaats: hét jaarlijkse moment waarop professionals samenkomen om kennis en ervaringen uit te wisselen over de inrichting van onze leefomgeving. Met een programma vol inspirerende sprekers, interactieve workshops en waardevolle netwerkmomenten staat deze vijfde editie in het teken van één centraal thema: ‘Samen vooruit: aan de slag in alle regio’s’. Irene Jansen (directeur Ruimtelijk Beleid / plaatsvervangend DG Ruimtelijke Ordening) en Anita Nirandjan (projectleider Dag van de RO) zijn al bij meerdere edities van deze bijeenkomst betrokken geweest. Irene en Anita reflecteren op de actualiteit en op een belangrijke fase in de ontwikkeling van het vakgebied.
Irene Jansen
Irene: “Ruimtelijke ordening is terug van weggeweest. Juist omdat zeer belangrijke maatschappelijke opgaven als 100.000 woningen per jaar, toekomstbestendige landbouw en natuur, ruimte voor economie en energie samenkomen in dezelfde schaarse ruimte. Maar ook weerbaarheid, netcongestie, digitale en strategische autonomie en klimaatadaptatie. Alles raakt elkaar. De realisatie van opgaven lukt alleen als we de verschillende belangen in samenhang afwegen en de ruimte slim verdelen. Dat vraagt om duidelijke ruimtelijke keuzes. Daarom is het van belang dat dit kabinet de Nota Ruimte afrondt. Dit is de nationale omgevingsvisie op de ontwikkeling en toekomst van Nederland, met ruimtelijke keuzes tot 2050 en een doorkijk naar 2100”.
Anita Nirandjan
Aansluiten op de actualiteit
En precies daar veert de Dag van de Ruimtelijke Ordening in mee. Anita: “Waar in eerdere edities thema’s als de kracht van keuzes centraal stonden, daar ligt de nadruk dit jaar op de stap naar realisatie waarbij elke regio telt. “De afgelopen jaren hebben we echt stappen gemaakt. Nu moeten we alles samen laten komen.” Die verschuiving maakt deze editie volgens haar bijzonder: het gaat niet alleen meer om analyseren en agenderen, maar vooral om verbinden en gezamenlijk vooruitkijken”.
Een vakgebied in beweging
Dat de Dag van de Ruimtelijke Ordening inmiddels vijf jaar op rij zoveel professionals samenbrengt, zegt volgens Anita veel over de staat van het vakgebied. “Allereerst dat de urgentie erkend wordt, ook vanuit het coalitieakkoord”, stelt ze. “Terecht en begrijpelijk, want Nederland is niet ‘af’. Het is veranderd en zal blijven veranderen—generatie op generatie.” Die voortdurende verandering vraagt om nieuwe perspectieven. De wensen van vandaag verschillen immers van de behoeften van vroeger. Daarom wordt het programma bewust samengesteld vanuit uiteenlopende invalshoeken. “We proberen die perspectieven een podium te geven", aldus Anita. “De overheid pakt regie, maar we kunnen het niet alleen.”
Samenwerking staat centraal
Volgens Irene zijn de opgaven op het gebied van de ruimtelijke ordening dan ook groot. En bij de uitvoering hebben we iedereen – van medeoverheden tot maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen – keihard nodig. “Dit kabinet hecht veel waarde aan de samenwerking met de medeoverheden en maatschappelijke partners, zoals ook blijkt uit het coalitieakkoord. Het is belangrijk om de stap te zetten van beleidskaders naar realisatie en uitvoering. Voor ons betekent dat dat we naast de Nota Ruimte ook een Uitvoeringsstrategie opstellen, waarmee we zorgen voor doorwerking van de Nota Ruimte naar beleid en gebiedsgerichte uitvoering. Dit doen we in goede samenwerking met de medeoverheden. De NOVEX-aanpak is daar het perfecte voorbeeld van: dit is de samenwerking van het Rijk met álle overheden om de uitvoering van de ruimtelijke opgaven te versnellen en maatwerk te leveren met de provincies en de NOVEX-gebieden”.
Iedere regio benutten
Volgens Irene is het gezien alle politieke en maatschappelijke ontwikkelingen belangrijk om stil te staan bij het verleden, het heden en de toekomst van de ruimtelijke ordening. Haar visie op het thema ‘Samen vooruit: aan de slag in alle regio’s’ is kraakhelder: “Het mooie van Nederland is de verscheidenheid, bijvoorbeeld in ons landschap. Met de Nota Ruimte bieden we een visie die de onderscheidende kracht van iedere regio in Nederland benut. We hebben alle gebieden nodig. Samenwerken betekent vaak bestuurlijke overleggen. Maar het betekent ook regie pakken als Rijk. En samenwerken betekent niet dat je het altijd met elkaar eens bent." De uitvoeringsstrategie heeft meerdere instrumenten om die regie op de ruimtelijke ordening met de medeoverheden vorm te geven. Soms gaat het om het inzetten van juridische instrumenten om nationale sturing te borgen. Recente voorbeeld hiervan is het verbod op de hyperscale datacenters. Meestal gaat het om zachtere instrumenten zoals bestuurlijke afspraken of een gezamenlijk ontwerpend onderzoek.
Niet praten, maar doen
Irene: “Hoe zorg je dat samenwerking effectief blijft? Soms moet je snijden in structuren, lagen en overleggen. Vertrouwen is hierbij een randvoorwaarde. We hebben de samenwerking opnieuw opgebouwd, binnen het Rijk en met medeoverheden. Nu is het zaak om dat opgebouwde vertrouwen vast te houden en te vertalen naar slagkracht. Maar dat betekent ook: acties in elke regio gericht op uitvoering”.
Toen, nu en straks
Irene onderkent de relevantie van het narratief toen, nu en straks dat de rode draad vormt op de Dag van de Ruimtelijke Ordening: “Het is belangrijk om terug te kijken naar het verleden; het leert ons om de ruimtelijke ordening van vandaag de dag te begrijpen. Nederland bestaat al. Wat we toevoegen is heel impactvol, maar we moeten ook kijken naar wat er al is. Je bouwt door op het verleden en op kennis en expertise. Neem bijvoorbeeld het principe water en bodem sturend als richtinggevend principe. Dit betekent onder meer dat we terugkijken naar het verleden hoe we omgaan met ons watersysteem”.
Inspireren, verrassen en verbinden
Tot slot is het volgens Anita ook de bedoeling om mensen op de Dag van de Ruimtelijke Ordening te inspireren, te verrassen en te verbinden. In die combinatie ontstaat volgens haar iets bijzonders: “Er ontstaat een stukje magie dat kan worden omgezet in actie.” Soms leidt dat tot nieuwe ideeën, soms tot versnelling binnen bestaande projecten, bijvoorbeeld in een NOVEX-gebied. Wat deze jubileumeditie extra bijzonder maakt, is het moment van reflectie én vooruitblik. “We laten zien hoe ver we zijn gekomen en hoe we de toekomst ingaan,” aldus Anita. “Na vijf jaar hebben we een stevige basis opgebouwd, veel geleerd en kunnen we echt een goede doorkijk naar 2030 en verder maken.”