Nederland staat voor een ongekende stapel aan ruimtelijke opgaven. We bouwen aan nieuwe woonwijken, leggen warmtenetten aan, versterken dijken, vergroenen steden en maken de omslag naar een circulaire economie. Alles vraagt om snelheid en om ruimte, zowel boven als onder de grond. Daarom werkt het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) aan een sterker fundament voor ruimtelijke besluitvorming. In de visie Zicht op Nederland staan drie onderdelen centraal: betrouwbare gegevens, veilige gegevensuitwisseling en slimme toepassingen die helpen om keuzes inzichtelijk te maken. Samen vormen zij de basis voor een datagedreven ruimtelijke ordening.
Een stevig fundament onder Nederland
Nederland heeft internationaal een unieke voorsprong als het gaat om betrouwbare basisdata. Dankzij de geo-basisregistraties behoort Nederland wereldwijd tot de top vijf van landen met een sterk nationaal datafundament.
Deze basisregistraties bevatten gegevens die onmisbaar zijn voor de dienstverlening van de overheid en de voorbereiding van nieuw beleid. Ze zijn daarom ook wettelijk verankerd. Er zijn zes basisregistraties met een ‘locatiegebonden’ karakter:
- Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG);
- Basisregistratie Topografie (BRT);
- Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT);
- Basisregistratie Kadaster (BRK);
- Basisregistratie Ondergrond (BRO);
- Waardering Onroerende Zaken (WOZ).
De basisregistraties vormen al jaren het fundament onder gebiedsontwikkeling, vergunningverlening, toezicht, handhaving en beleidsvorming. De ruimtelijke opgaven van vandaag vragen echter meer dan alleen betrouwbare registraties. Gegevens moeten ook beter met elkaar verbonden worden, geschikt zijn voor nieuwe toepassingen en bruikbaar zijn in een wereld waarin steeds meer informatie digitaal wordt verwerkt en geanalyseerd. Daarom werkt het ministerie aan een nieuwe generatie registraties die beter koppelbaar zijn, meer betekenis bevatten en geschikt zijn voor toepassingen waarin bovengrond en ondergrond samen worden bekeken.
Ook andere registraties spelen daarbij een rol. Denk aan gegevens over wegen, bomen en objecten in de openbare ruimte. Samen vormen zij het datafundament waarop ruimtelijke keuzes worden gebaseerd.
Data delen zonder de controle te verliezen
Een goede registratie alleen lost nog geen ruimtelijk vraagstuk op. De informatie moet ook op een veilige en gecontroleerde manier beschikbaar zijn voor de organisaties die ermee werken. Daarvoor wordt gewerkt aan de Data Space Fysieke Leefomgeving.
Deze dataspace maakt het mogelijk om gegevens veilig en gecontroleerd uit te wisselen zonder dat organisaties hun data centraal hoeven op te slaan. Deelnemers houden zelf de regie over hun informatie, terwijl gegevens toch kunnen worden gebruikt voor gezamenlijke opgaven. Dat klinkt technisch, maar het doel is eenvoudig: zorgen dat de juiste informatie op het juiste moment beschikbaar is voor iedereen die aan de fysieke leefomgeving werkt.
Data Space Fysieke Leefomgeving
DownloadNederland staat voor grote opgaven:
0:06
woningbouw, energietransitie,
0:09
klimaatadaptatie
0:10
en de omslag naar een circulaire
0:12
economie. De snelheid en complexiteit
0:15
van deze veranderingen vragen om een
0:17
overheid die integraal, datagedreven en
0:20
adaptief werkt. Om dat te kunnen moeten
0:22
we anders omgaan met data.
0:24
betrouwbaarder, slimmer en vooral meer
0:27
verbonden. Daarom bouwen we aan een
0:29
toekomstbestendig datafundament en een
0:32
netwerk van lokale digitale tweelingen,
0:34
de digitale representaties van onze
0:37
leefomgeving.
0:38
Maar om [muziek] echt datagedreven te
0:40
kunnen werken, ontbreekt nog één
0:42
cruciale schakel. Een manier om data
0:45
slim, zorgvuldig en veilig te delen
0:48
tussen organisaties.
0:50
Dat is precies waar een dataspace
0:52
fysieke leefomgeving voor gaat zorgen.
0:55
Dit is hoe Nederland de volgende stap
0:58
zet. Voor Nederland is geoinformatie
1:01
veel meer dan kaarten. Het is een
1:03
strategische hefboom voor een
1:05
veerkrachtige, digitale en duurzame
1:07
samenleving.
1:09
We staan op een kantelpunt. Europese
1:11
datastrategie, Nederlandse
1:13
digitaliseringsstrategie
1:14
en Nationale geoinformatie
1:16
Infrastrestuur 2.0 komen nu samen. Dit
1:19
is het moment om door te ontwikkelen
1:21
naar een sterk datafundament,
1:23
datagedreven gebiedsontwikkeling via
1:25
digitale tweelingen en een dataspace
1:28
fysieke leefomgeving om data te delen.
1:31
Het federatief datastelsel vormt
1:33
hiervoor de basis. Het is een
1:35
afsprakenstelsel voor het publieke
1:37
domein waarmee overheidsorganisaties
1:39
veilig, verantwoord en eenvoudig data
1:42
kunnen delen zonder deze centraal op te
1:45
slaan. Het is de basis voor Nederlandse
1:47
en Europese datpaces. Het federatief
1:50
datastelsel is een samenwerking van alle
1:52
overheidslagen. We maken gezamenlijke
1:55
spelregels die het overheidsbreed vinden
1:57
en delen van data makkelijker maken. Die
1:59
standaardisatie helpt om gegevens die
2:00
eenmaal zijn ingewonnen verantwoord te
2:02
gebruiken. Organisaties kunnen zo
2:04
samenwerken op basis van vertrouwen en
2:06
hoeven niet elke keer nieuwe afspraken
2:08
met elkaar te maken. De Dat fysieke
2:11
leefomgeving maakt gebruik van dit
2:13
afsprakenstelsel en breidt het uit,
2:15
zodat niet alleen publieke gegevens
2:17
volgens vaste regels gedeeld kunnen
2:19
worden, maar ook private data op een
2:21
veilige en verantwoorde manier kan
2:23
worden ingezet voor opgave in de fysieke
2:25
leefomgeving.
2:27
Nederland staat met haar datfundament
2:29
met basisregistraties op de vifde plek
2:31
in de wereld. Maar we gaan naar
2:33
basisregistraties 2.0. beter koppelbaar,
2:36
rijker in betekenis en klaar voor 3D en
2:39
digitale tweelingen. De huidige
2:41
nationale geoeien infrastructuur
2:43
ontwikkelen we door. Deze is dan klaar
2:45
voor zowel open als private data en
2:48
natuurlijk AI voorbereid. Ook maken we
2:50
de beweging naar datagedreven
2:52
werkensneller door de inzet van digitale
2:54
tweelingen. De dataspace gaat dit alles
2:57
verbinden.
2:58
Maatschappelijke vraagstukken vragen om
3:00
gecombineerde analyses en veilig
3:03
datadelen. Met grote hoeveelheden data
3:05
en integrale vraagstukken van nu is dat
3:08
alleen mogelijk via dataspaces.
3:10
Een dataspace zorgt ervoor dat partijen
3:12
veilig, betrouwbaar en gecontroleerd dat
3:15
kunnen delen zonder dat zij die centrouw
3:17
hoeven op te slaan. Het is eigenlijk een
3:19
virtuele decentrale omgeving waar
3:21
organisaties met elkaar verbonden zijn
3:23
op basis van gezamenlijke afspraken.
3:25
Daardoor blijft datoeveriniteit dus de
3:27
controle over eigen data gegarandeerd.
3:30
Je bouwt een dataspace door afspraken,
3:33
techniek en bestaansystemen slim te
3:35
verbinden. Eerst duidelijke regels,
3:37
daarna veilige koppelingen via open
3:39
standaarden.
3:41
Vertrouwen komt immers niet vanzelf. In
3:43
Nederland hebben we met de
3:44
geobasisregistratie een goed fundament.
3:47
Alleen gegeven de huidige politieke
3:49
situatie en de digitale economie, denk
3:52
aan GOAI en World Models, zullen we een
3:54
transitie moeten maken met onze
3:56
bestaande infrastructuuren.
3:59
Geenovem werkt mee aan de dataspace
4:01
fysieke leefomgeving.
4:03
De rol van Geenovem in deze specifysieke
4:04
leefomgeving is het maken van
4:06
standaarden. Nou, waar moet je dan aan
4:07
denken? Semantische standaarden over
4:09
begrippen. Wat bedoelen we daarmee als
4:11
land? zowel bij de bedrijfsleven, de
4:13
overheid, maar ook domeinen. Het tweede
4:16
wat we doen is de onderliggende
4:17
structuur in kaart brengen, maar ook
4:20
mogelijk maken om domeinformatie te
4:22
koppelen aan de landelijke
4:23
basisregistraties
4:25
om over die domeinen heen te kunnen
4:27
zoeken.
4:28
Lelad laat zien hoe het werkt met een
4:30
marktplaats voor circulaire grondstromen
4:32
en daaraan gekoppeld een dataspace om
4:35
veilig data te delen. Dit is één van de
4:37
use cases van DMI. DMI is een ecosysteem
4:40
van publieke en private partijen van
4:42
gemeentes en overheden en bedrijfsleven
4:44
gericht op het veel sneller kunnen
4:46
transformeren van steden. In de
4:48
verduurzaming, in het hergebruik van
4:50
kennis en instrumenten. Daar hebben we
4:52
een dataspace voor ingericht, zodat je
4:55
data met vertrouwen kunt aanbieden voor
4:57
hergebruik, maar wel in controle blijft
4:59
als bron. En dat is ontzettend nodig om
5:02
die slimme duurzame verstedelijking te
5:05
versnellen.
5:06
Met de dataspace fysieke leefomgeving
5:08
als brug tussen een toekomstbestendig
5:10
datundament en een netwerk van lokale
5:13
digitale tweelingen bouwen we aan een
5:15
adaptief datagedreven Nederland.
5:18
Samen zetten we de volgende stap.
Data slim gebruiken
De grootste waarde van ruimtelijke informatie ontstaat uiteindelijk in de praktijk. Overheden moeten steeds vaker keuzes maken waarbij wonen, energie, mobiliteit, water en leefbaarheid samenkomen. Juist dan is het belangrijk om vooraf te kunnen zien wat de gevolgen van verschillende keuzes zijn.
Digitale tweelingen helpen daarbij. Dit zijn digitale 3D-representaties van de fysieke leefomgeving waarin gegevens, rekenmodellen en visualisaties samenkomen. Daardoor kunnen scenario's worden verkend voordat een besluit wordt genomen. Wat betekent extra woningbouw voor de bereikbaarheid van een gebied? Welke gevolgen heeft een ontwerpkeuze voor waterberging of leefbaarheid? En welke effecten heeft een ingreep op andere opgaven in hetzelfde gebied?
Door die gevolgen eerder zichtbaar te maken ontstaat een beter gesprek tussen ontwerpers, beleidsmakers, bestuurders en andere betrokkenen. Niet achteraf, maar voordat plannen worden uitgevoerd.
Onder regie van het ministerie werken overheden, kennisinstellingen en marktpartijen daarom samen aan digitale tweelingen voor maatschappelijke opgaven zoals wateroverlast en een gezonde leefomgeving. Daarbij worden herbruikbare rekenmodellen, visualisaties en oplossingen ontwikkeld, die ook door andere organisaties gebruikt kunnen worden. Momenteel wordt daarvoor gewerkt aan een appstore voor deze bouwblokken.
Iedereen is gebaat bij een veilig thuis en een dak boven zijn hoofd. De maatschappelijke opgaven op het gebied van wonen, klimaat en energie vragen om goede, nauwkeurige en betrouwbare data. Vanuit onze verantwoordelijkheid voor de fysieke leefomgeving werken wij aan de Nationale Geo-Informatie Infrastructuur (NGII) en het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Samen vormen zij het fundament onder belangrijke ruimtelijke ontwikkelingen in Nederland.
De digitale wereld verandert snel en de mogelijkheden om data toe te passen nemen voortdurend toe. Dat vraagt om investeringen in beheer en onderhoud om de continuïteit te borgen, maar ook om ruimte voor innovatie en nieuwe ontwikkelingen. Vanuit de directie Ruimtelijke Informatie stimuleren en ondersteunen we diverse projecten en ontwikkelingen. Alleen op die manier kunnen we bijdragen aan het realiseren van onze maatschappelijke opgaven.
Bob van Graft, directeur directie Ruimtelijke Informatie
Beeld: © Nelen Schuurmans
Demo Viewer van Almere casus wateroverlast kwetsbare panden
De leefomgeving als één geheel
De tijd dat ruimtelijke vraagstukken afzonderlijk konden worden bekeken, ligt achter ons. Woningbouw raakt mobiliteit. Klimaatadaptatie raakt waterbeheer. De energietransitie raakt vrijwel iedere vierkante meter van Nederland. Daarom wordt ruimtelijke informatie steeds belangrijker. Niet als doel op zich, maar als hulpmiddel om betere keuzes te maken.
Goede ruimtelijke keuzes beginnen met betrouwbare informatie. Of het nu gaat om woningbouw, klimaatadaptatie, energie of infrastructuur: een sterk datafundament, veilige gegevensuitwisseling en slimme toepassingen helpen om de leefomgeving als één geheel te bekijken. En juist dat wordt steeds belangrijker in een land waar de ruimte schaars is en de opgaven groot zijn.