5 lessen uit een groene wandeling door Leiden

Een wandeling langs de groene routes van Leiden leverde 5 lessen op voor gemeenten die ook werken aan leefbaarheid, klimaatadaptatie, gezondheid en natuurherstel én de  woningbouwopgave.  

Les 1: vergroenen lukt pas echt als bewoners meedoen

Het Singelpark is uitgegroeid tot een herkenbare groene ring om de historische binnenstad van Leiden. Dit initiatief kwam rechtstreeks van bewoners van de stad en zij speelden vanaf het begin een belangrijke rol in de ontwikkeling van het park. Ook vandaag de dag zijn vrijwilligers actief betrokken bij het beheer en onderhoud van grote delen van de parkstructuur.

Juist die betrokkenheid maakt het verschil. Inwoners denken mee, steken de handen uit de mouwen en voelen zich mede-eigenaar van hun leefomgeving. Dat zorgt niet alleen voor meer groen, maar ook voor meer sociale betrokkenheid bij de stad. 

Les 2: kleine groenprojecten maken grote impact

Grote veranderingen ontstaan lang niet altijd met een groot project. De gemeente stimuleert bewoners in Leiden ook om kleine plekken te vergroenen: geveltuintjes, vergroende boomspiegels (het stukje grond rondom een boom) en bewoners die samen aan de slag gingen in hun eigen straat of buurt. De gemeente sluit convenanten met bewoners over het beheer van delen van de openbare ruimte dat de bewoners zelf verzorgen.

Vergroening gaat dus niet alleen over nieuwe parken of grote investeringen, ook kleine  ingrepen kunnen bijdragen aan een groene, aantrekkelijke en klimaatbestendige stad. Met de Groene Kansenkaart en het project Samen aan de slag ontstond stap voor stap meer groen in de stad. Wanneer bewoners en overheid elkaar weten te vinden, groeit dat uit tot een groter geheel. De minister is ervan onder de indruk: “Leiden laat zien dat bewoners een grote impact kunnen hebben.” 

Les 3: woningbouw en groen hoeven elkaar niet uit te sluiten

De druk op de ruimte is groot, ook in Leiden. Veel steden moeten woningen bouwen, werken aan energietransitie, mobiliteitstransitie én ruimte maken voor groen in en om de stad. In Leiden gebeurt dat altijd in samenhang, in een compacte stad kan dat niet anders. De gemeente pakt bijvoorbeeld ook de vervanging van rioleringen aan om wijken duurzaam te vernieuwen. Zo biedt de herontwikkeling van gebieden en herinrichting van de openbare ruimte vaak de kans om tegelijkertijd meer ruimte voor groen te creëren.

Een voorbeeld daarvan is het Lakenplein. Parkeerplaatsen konden uit de openbare ruimte verdwijnen naar een nieuwe inpandige parkeergarage in een aangrenzend woongebouw, waardoor er ruimte ontstond voor een nieuw onderdeel van het Singelpark. Ook bij wijkvernieuwing worden opgaven steeds vaker gekoppeld. Minister Boekholt-O'Sullivan: "Wat opvalt, is hoe Leiden als compacte stad alle belangrijke doelen met elkaar verbindt: klimaatadaptatie, herstel van biodiversiteit, een gezonde leefomgeving, cultuurhistorie en ruimte voor spelen en ontmoeten." 

Les 4: beheer is net zo belangrijk als aanleg

Een park aanleggen is één ding. Maar beheer en onderhoud vraagt om voortdurende aandacht. In Leiden speelt de samenwerking tussen vrijwilligers, professionals en gemeente daarbij een belangrijke rol. Waar de gemeente het beheer doet van het groen en de parken in de wijken, doen vrijwilligers het onderhoud van het Singelpark, ondersteund door een aantal professionele groencoördinatoren.

Daardoor blijft het park niet alleen groen en aantrekkelijk, maar heeft het beheer zelf ook een sociale functie. Beheer blijkt daarmee veel meer dan een praktisch klusje: het is een investering in betrokkenheid en gemeenschapszin.

Les 5: groen moet dichtbij bewoners zijn

Een uitgangspunt voor de gemeente Leiden is dat iedereen toegang moet hebben tot groen dichtbij huis. Dat sluit aan bij een bredere opgave waar veel gemeenten voor staan: hoe zorg je ervoor dat groen niet alleen aanwezig is, maar ook bereikbaar, bruikbaar en toegankelijk voor iedereen? In Leiden blijkt duidelijk dat daar veel winst te behalen is.

De zin: “Je voordeur  uit, twee keer rechtsaf en je bent in het groen” komt rechtstreeks uit de omgevingsvisie van de gemeente. Naast het Singelpark, werkt de gemeente Leiden vanuit die omgevingsvisie ook aan een tweede groene ring om en door Leiden, het PanoramaPark. Die twee ringen verbindt de gemeente met elkaar via groene ‘spaken’ en ander fijnmaziger buurtgroen. Zo hoeven inwoners niet ver te reizen en is een prettige groene omgeving voor iedereen dichtbij.

Inspiratie voor andere gemeenten

Een bezoek aan Leiden maakt duidelijk dat vergroening meer is dan het toevoegen van bomen en planten. Het gaat om samenwerken, keuzes maken in de schaarse ruimte en investeren in een leefomgeving die klaar is voor de toekomst. Die ervaring biedt niet alleen inspiratie voor de stad zelf, maar ook voor andere gemeenten die werken aan een groenere en gezondere leefomgeving.