Natuurherstel in de stad

Op naar een nationaal programma voor natuurherstel

Er komt een nationaal programma onder de Omgevingswet dat beschrijft hoe Nederland invulling geeft aan de verplichtingen uit de Europese Natuurherstelverordening (NHV), het Natuurherstelplan. Nederland moet dit uiterlijk 1 september 2027 indienen bij de EU. Met het Natuurherstelplan vertalen we de Europese verplichtingen uit de NHV naar de Nederlandse situatie. Dit doen we samen met gemeenten, provincies, waterschappen, uitvoeringspartners en de samenleving. We zien de NHV als een kans om gericht en programmatisch te werken aan stedelijke ecosysteemgebieden die bijdragen aan een klimaatbestendige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. Gezonde en prettige leefomgeving voor mens en natuur.

Samen bouwen aan een groene, gezonde en klimaatbestendige stad

Met de NHV wil de EU werk maken van natuurherstel, ook in Nederland. Niet alleen in beschermde gebieden, maar ook in en om onze steden en dorpen. Want natuur is niet alleen mooi, maar ook noodzakelijk. Denk aan schone lucht, koelere zomers, het zuiveren van water, het bestuiven van gewassen en bescherming tegen overstromingen. Het draagt ook bij aan de gezondheid. Ecosysteemdiensten staan onder druk. Dat zijn de diensten die de natuur ons gratis levert, zoals schoon water, bestuiving en koelte. De NHV stelt daarom bindende doelen om ecosystemen te herstellen, zowel op land als op zee.

Stedelijke ecosystemen

Een belangrijk onderdeel van de verordening is artikel 8: herstel van stedelijke ecosystemen. Dit artikel richt zich op groen en blauw in onze steden en dorpen. Voor te begrenzen stedelijke gebieden (ook wel stedelijke ecosysteemgebieden) geldt een opgave in twee stappen: tot 2030 mag het oppervlak stedelijke groene ruimte, en het oppervlak boomkroonbedekking in stedelijke gebieden niet afnemen ten opzichte van 2024. Vanaf 2031 moeten deze gaan toenemen tot een nog te bepalen bevredigend niveau. De minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK is verantwoordelijk voor het uitwerken van artikel 8 en het behalen van deze doelen. Dit gebeurt in samenwerking met het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselkwaliteit en Natuur (LVVN), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal Overleg (IPO).

Meer weten over de NHV en de andere doelstellingen en artikelen? Bezoek Natuurherstelverordening | Levend Landschap

Begrenzing stedelijk gebied

In 2026 wordt de implementatie van de verordening verder uitgewerkt in een definitief Natuurplan. Een belangrijk onderdeel van het herstel van stedelijke ecosystemen (artikel 8) is de begrenzing van deze gebieden. Hierbinnen gelden de doelen van Artikel 8 en mogen het oppervlak van stedelijke groene ruimte en van de boomkroonbedekking niet afnemen.

In het Ontwerp-Natuurplan is uitgegaan van de minimale begrenzing (verplichting vanuit de EU op basis van km2 grid). Deze minimale begrenzing omvat de gridcellen met gemiddelde (> 300 inwoners per km2) en hoge (> 1.500 inwoners per km2) dichtheid. De minimaal verplichte begrenzing volgt daardoor niet de logische contouren van de stad, daarom breiden we die licht uit. Het is belangrijk om voor de begrenzing rekening te houden met lokale situaties. Van 1 november 2026 tot en met 28 februari 2027 kunnen gemeenten en provincies een verzoek tot aanpassing doen van de door het Rijk voorgestelde generieke begrenzing.

Lees hier meer over hoe dit proces werkt en waar gemeenten en provincies op moeten letten. Bezoek Informatie voor gemeenten | Levend Landschap

Belang van groen in dorpen en steden ondersteunen met ‘Groen in en om de Stad’ (GIOS)

Met een groeiende bevolking en bijbehorende woningbouwopgave, achteruitgang van biodiversiteit en voortgaande verandering van het klimaat wordt het belang van voldoende ruimte voor groen en blauw in en om de steden en dorpen groter. Mensen waarderen hun omgeving aan de ommetjes die zij kunnen maken, de plekken waar hun kinderen veilig kunnen spelen en waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Groene parken, straten en tuinen met wuivende bomen dragen bij aan het welzijn en de fysieke en mentale gezondheid van mensen. We ontmoeten elkaar en recreëren in het groen en komen in contact met de natuur. Voor dieren is groene ruimte met de juiste condities cruciaal om te overleven: zonder groen en water geen fluitende vogels in de wijk en in de tuin. En geen verkoeling tijdens hittestress.

Veel gemeenten en provincies werkten daarom voor de komst van de NHV al aan de vergroeningsopgave. De NHV sluit dus aan bij wat zij belangrijk vinden en al doen. De ministeries van BZK en LVVN ondersteunen hen hierbij met de programmatische aanpak GIOS, onder andere met de handreiking Groen in en om de Stad en diverse onderzoeken naar financiering en bekostiging.

Meer weten over de programmatische aanpak GIOS en de handreiking? Bezoek Kennisdossier: Wonen, werken en bereikbaarheid | Ruimtelijke ordening Nederland

Waardevol en kansrijk

Een groene omgeving kan niet zonder water. In droge perioden houdt het water de bomen en planten in leven en zorgt het voor verkoeling in de zomer, terwijl in natte perioden de natuur juist ruimte biedt voor het opvangen en vasthouden van water. Groen en blauw hebben tezamen bovendien een aantoonbaar positief effect op het vestigingsklimaat en de vastgoedwaarde. Waardevol en kansrijk dus om samen werk te maken van natuur in en om de stad.  

Op de hoogte blijven? Meld je dan hier aan voor de nieuwsbrief van Ruimtelijke Ordening.