Op dit moment gaat de ontwikkeling van een gebied vaak te traag en is het ook erg duur. Dit zorgt er onder meer voor dat de bouw van betaalbare woningen onder druk komt te staan. Meer betaalbare grond is dan ook een belangrijk onderdeel van het nieuwe regeerprogramma. Daarom wordt de huidige wet- en regelgeving rond het grondbeleid gemoderniseerd.
Snellere en goedkopere gebiedsontwikkeling
Om het grondbeleid te verbeteren en om ervoor te zorgen dat de gebiedsontwikkeling sneller en goedkoper plaatsvindt, voert het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) verschillende acties, maatregelen en verkenningen uit. Deze brengt ze in lijn met het huidige regeerprogramma. Het ministerie bouwt hierbij voort op de Kamerbrief Modernisering van het grondbeleid (2023), de voortgangsrapportage van april (2024) , de voortgangsrapportage van december (2024), de Kamerbrief ‘Voorstel en dilemma’s planbatenheffing of een vergelijkbaar systeem’, de Kamebrief over oordeel verkenning naar meerwaarde Landelijke Integrale Grondbank, de Kamerbrief over inzet grondbeleid voor woningbouw en de Kamerbrief over Uitkomsten onderzoek voorkomen speculatieve grondhandel gericht op particulieren.
De 3 sporen van modernisering
Er bestaat niet één oplossing voor de verschillende ruimtelijke opgaven waarvoor Nederland staat. Daarom werkt het ministerie van VRO parallel aan een totaalpakket van 3 sporen voor het moderniseren van het grondbeleid. Dit zijn:
- Het beter benutten van het huidig grondbeleid instrumentarium.
- Het beter financieel afdekken of verhalen van publieke kosten.
- Het beter benutten van waardeverandering van grond voor publieke doelen.
Onderzoek naar mogelijkheden grondbeleid
Het huidige woningtekort vraagt om interventies van het Rijk. Daarom is het interdepartementaal beleidsonderzoek ‘Op grond kun je bouwen’ uitgevoerd. In dit onderzoek zijn knelpunten geanalyseerd en maatregelen beschreven om de woningbouw en beschikbaarheid van grond te verbeteren.
Planbatenheffing of alternatief systeem 'intensivering kostenverhaal'
Begin 2024 is onderzoek gedaan naar de invoering van een planbatenheffing en grondbelasting om woningbouw te stimuleren. Het idee van een planbatenheffing is dat door een functiewijziging de grondwaarde stijgt. Deze stijging kan door een heffing worden afgeroomd door de gemeente. Hiermee kan zij de publieke tekorten op de gebiedsontwikkeling dekken.
In 2025 is een vergelijkbaar systeem als planbatenheffing toegevoegd: intensivering van het kostenverhaal. Dat kan onder voorwaarden een goed en kansrijk alternatief zijn voor een planbatenheffing. Door het bestaande instrument kostenverhaal te intensiveren en uit te breiden wordt - net als bij een planbatenheffing - een groter beroep gedaan op de waardestijging van grond. Daarmee kunnen noodzakelijke investeringen in de gebiedsontwikkeling zoveel mogelijk uit deze waardestijging worden bekostigd.