Op deze pagina vind je veelgestelde vragen over speculatieve of dubieuze grondhandel.
Dit is een vorm van beleggen waarbij kleine stukjes (landbouw)grond of mede-eigendom aangeboden wordt. Bedrijven in deze grondhandel kopen een perceel (landbouw)grond op, splitsen dit op in tientallen kleine stukjes of ze verkopen mede-eigendom. Bij mede-eigenaarschap krijgt de belegger geen aanwijsbaar stukje grond, maar deelt hij de grond met veel mede-eigenaren. Zij kopen dan het recht om als er huizen komen, mee te delen in de opbrengst of in de winst. Bij dubieuze grondhandel beloven grondhandelaren de belegger dat de grond veel meer waard wordt. Ze vertellen de geïnteresseerde grondbelegger dat er waarschijnlijk snel huizen op gebouwd mogen worden. In de praktijk gebeurt dit bijna nooit.
Grondhandelaren kopen grond van een boer voor bijvoorbeeld € 10 per vierkante meter. Daarna verkopen ze diezelfde grond in kleine stukjes door aan geïnteresseerde particuliere beleggers, vaak voor tientallen of soms wel honderden euro's per vierkante meter. Voor grondhandelaren zit hier winst in. Voor de particuliere belegger brengt dit een risico met zich mee: die zit namelijk met een stukje grond, of met een aandeel in de grond, dat waarschijnlijk veel te duur is gekocht en dat voor diezelfde prijs niet meer kan worden verkocht.
De handel in grond of het verdelen van het eigendom is op zichzelf niet verboden. Maar het bewust misleiden van consumenten en beleggers met onjuiste informatie en valse beloftes is wel verboden. Rechters treden hier streng tegen op. In theorie kan een belegger na de koop zijn geld nog terugkrijgen, maar daarvoor moet de belegger wel naar de rechter. In de praktijk komt het regelmatig voor dat de grondhandelaar tegen de tijd dat de rechter uitspraak doet, al is opgeheven of failliet is. Dus is het dan de vraag of de belegger zijn geld daadwerkelijk terugkrijgt.
Die kans is vrijwel nul. Uit onderzoek naar tienduizenden verkochte stukjes landbouwgrond blijkt dat op minder dan 1% van de locaties later zijn gebruikt voor een nieuwe ontwikkeling. Ook die stukjes grond waren, net als de stukjes die nu aangeboden worden, waarschijnlijk veel te duur gekocht. Maar zelfs voor die minder dan 1% was de verkoop van de belegging dit niet altijd gunstig. De nieuwe ontwikkeling was namelijk niet altijd woningbouw die vaak geld oplevert, maar bijvoorbeeld ook natuurontwikkeling, wat vaak geld kost. De beleggers in de grond kregen daardoor veel minder terug dan de grondhandelaren hen hadden beloofd.
Omdat de grond na opknippen in handen is van tientallen verschillende eigenaren, weigeren bouwers vaak om met deze grond aan de slag te gaan. Een bouwer ziet bij bezoek gewoon grond, die in beheer is en blijft bij een boer. Pas in het Kadaster zijn de tientallen eigenaren zichtbaar. Het kost de bouwer te veel tijd, geld en moeite om met tientallen eigenaren te onderhandelen. Gemeenten hebben hierin wel mogelijkheden: zij kunnen op grond een eerste recht van koop vestigen of de grond onteigenen (zie vraag en antwoord 14).
Nee, dit is hoogst onwaarschijnlijk. Zelfs als een gemeente de (landbouw)grond wél wil aanpassen naar bijvoorbeeld woningbouw, duurt het hele proces van plannen maken en regels aanpassen al snel 5 tot 10 jaar. Vaak weet de gemeente niets af van de grondverkoop en zijn er helemaal geen plannen. Daarbij komt dat gemeenten al 10 jaar voordat een woonwijk definitief wordt, er volgens de wet voor kunnen zorgen dat zij de grond daarvoor in handen krijgen (zie vraag en antwoord 13). De bewering van de grondhandelaar, bouwen binnen 2 tot 5 jaar, ligt daarom niet voor de hand. De gemeente zou waarschijnlijk al lang dat eerste recht van koop hebben gevestigd.
Nee. Bij dubieuze grondhandel gebruiken de grondhandelaren brochures met algemene feiten over bijvoorbeeld het woningtekort in Nederland, of nieuwsberichten waarin bijvoorbeeld een wethouder spreekt over bouwplannen. Vaak voegen ze ook bouwtekeningen, foto’s van woningen en woningontwerpen toe. Beleggers kunnen zogenaamd soms al kiezen voor het gewenste woningtype. Dit zijn echte berichten, maar ze gaan niet over de aangeboden grond. Het lijkt erop gericht om het vertrouwen van beleggers te winnen en stukjes grond te verkopen, of om beleggers als mede-eigenaars te vinden.
Nee. De verkoop is vaak al rond wanneer een belegger met een handtekening akkoord gaat met de papieren aan de keukentafel. Stem niet in met alleen een mondeling akkoord op een opname. Geef aan schriftelijke vastlegging van de afspraken te willen, dit is van belang voor bijvoorbeeld de bewijslast in een juridische procedure. Onderdeel van de papieren is vaak een boete als een belegger niet betaalt of als de belegger de verkoop op een andere manier niet door laat gaan. Een notaris komt pas daarna in beeld. Een notaris is wettelijk verplicht om mee te werken aan de verkoop van grond aan de belegger, tenzij er overduidelijk sprake is van fraude of criminaliteit. Wel zou de notaris beleggers moeten waarschuwen voor grote risico's.
Een volmacht is een document waarmee iemand aan een ander (in dit geval de grondhandelaar) toestemming geeft om namens hem naar de notaris te gaan. Een volmacht is een heel gebruikelijk instrument bij notariële transacties. De bedrijven in de grondhandel promoten dit actief. De grondhandelaar benadrukt dat het makkelijk is: de belegger hoeft door de volmacht te geven niet zelf naar het notariskantoor te reizen. Maar bij een dubieuze grondhandelaar heeft een volmacht ook een andere reden. De volmacht voorkomt dat de notaris de belegger persoonlijk kan spreken en kan waarschuwen voor het risico van de grondbelegging.
Als een belegger te maken heeft met dubieuze grondhandel, gebruiken grondhandelaren indringende en aanhoudende telefoontjes om te zorgen dat een belegger snel beslist. Ze beweren dat de belegger er “snel bij moet zijn”, dat het de “laatste kans” om hier grond te kopen is, enzovoorts. De rechter heeft al meerdere keren geoordeeld dat te veel druk wordt uitgeoefend en dat dit een agressieve handelspraktijk is. Dat is verboden.
Ga niet alleen af op de mooie brochures of de verhalen van de grondhandelaar. Een belegger kan zelf beginnen met onderzoek naar de aangeboden grondbelegging. Op de website omgevingswet.overheid.nl/regels-op-de-kaart.nl kan een belegger alle plannen voor de aangeboden grond zien.
Ook is het verstandig om contact op te nemen met de gemeente waar de aangeboden grond ligt. De belegger kan vragen naar de plannen voor die locatie. Zulke plannen heten bestemmingsplan of omgevingsplan. De gemeente kan de belegger dan natuurlijk ook vertellen waarom op de aangeboden grond juist niet gebouwd zal worden. Echte plannen blijven niet geheim, want de gemeenteraad moet er wel over beslissen.
Nee. Een gemeente kan echte plannen niet lang geheim houden, want over nieuwe ontwikkelingen, zoals een bouwplan, wordt de gemeenteraad geïnformeerd. Als het plan vorm krijgt, wordt over plannen ook in openbaarheid gesproken, dat noemt men participatie.
Gemeenten kunnen al 10 jaar voordat het (omgevings-)plan voor een ontwikkeling van bijvoorbeeld een woonwijk definitief wordt, zorgen dat zij de grond daarvoor veiligstellen. Dit doen zij door een eerste recht van koop te vestigen, een mogelijkheid die in de wet is vastgesteld. Als bijvoorbeeld een boer zijn (landbouw)grond wil verkopen, moet de boer de grond eerst aan de gemeente te koop aanbieden. Dit eerste recht voorkomt het opsplitsen in kleine stukjes grond. De grondhandelaar zou alle stukjes dan eerst aan de gemeente moeten aanbieden. Voor de handel in stukjes grond is dit niet bruikbaar.
Heel soms komt het voor dat de gemeente de functie van al opgeknipte grond alsnog wil wijzigen. Als de gemeente dan dat eerste recht van koop vestigt, kan een belegger zijn stukje grond aan de gemeente aanbieden. De gemeente is echter niet verplicht om het te kopen. Als de gemeente het plan om de functie te wijzigen echt wil doorvoeren en niet kan wachten tot grond te koop wordt aangeboden, kan de gemeente de grond onteigenen.
In beide gevallen betaalt de gemeente niet meer dan de werkelijke waarde van de grond. In de gevallen dat de gemeente haar eerste recht van koop inzet of een onteigening start, wordt de grond namelijk getaxeerd. Als de belegger te veel heeft betaald, zal de taxatie tegenvallen. De waarde kan lager liggen dan de aankoopprijs. Bij een stukje grond kan die waarde zelfs lager liggen dan voor gewone (landbouw)grond, welke boer wil immers een onbereikbaar stukje kopen?
Bij de aankoop van een woning heeft een particuliere koper 3 dagen bedenktijd. De koper kan daardoor nog zonder opgave van redenen afzien van de koop en hoeft ook geen boete te betalen. Deze boete is vaak opgenomen in de koopovereenkomst, en geldt dus pas na de 3 dagen bedenktijd.
De bedenktijd geldt niet voor de koop van grond, ook niet als die voor woningbouw bedoeld is. Het komt voor dat de grondhandelaren de nodige druk uitoefenen om akkoord te gaan met de koop. Als de belegger er nog een nachtje over geslapen heeft en alsnog van de koop wil afzien, zit hij dus vast aan de boete in de overeenkomst. Het Rijk zal nagaan in hoeverre zo’n bedenktijd ook voor de koop van grond een oplossing voor dit probleem biedt.
Bij dubieuze grondhandel betaalt een belegger waarschijnlijk te veel voor het stukje grond. Voordat de belegger dit bedrag terugverdient, kunnen tientallen jaren voorbij zijn. Het zou interessant kunnen worden als de functie en bouwmogelijkheden wijzigen. Maar in minder dan 1% van de gevallen is de functie van zulke stukjes grond gewijzigd. Voor 99% geldt dit niet.
Eerst wordt een koopovereenkomst gesloten, daarna wordt via de notaris geleverd. Pas daarna wordt de koper, eigenaar. Bij de aankoop van grond is het van belang om na te gaan of ook een volmacht is getekend. Als dat zo is dan kan levering al hebben plaatsgevonden.
Als levering nog niet heeft plaatsgevonden, geef dan aan de volmacht in te willen trekken. De notaris moet de koper voorlichten over de inhoud van de overeenkomst, dus langsgaan bij de notaris heeft de voorkeur.
Een koper heeft een wettelijke onderzoeksplicht ten aanzien van het gekochte perceel. Onderzoek daarom ook zelf wat het bestemmingsplan of omgevingsplan aangeeft over de gekochte grond. Dit kan online op de website omgevingswet.overheid.nl/regels-op-de-kaart.nl. Informeer eventueel ook naar de plannen bij de gemeente. Ga na of wat de grondhandelaar heeft aangegeven, overeenkomt met wat uit dit onderzoek blijkt. Als dat niet zo is, kunt u de levering bij de notaris weigeren dan wel de overeenkomst schriftelijk ontbinden. Schakel hiervoor een juridisch adviseur in.