Nieuwe nationale ruimtelijk-economische strategie voor haven- en industrieclusters

Het Rijk pakt hiermee zijn rol in de versterking van energie-intensieve haven- en industrieclusters. Dat is belangrijk om in samenwerking met de regionale overheden, havenbedrijven en bedrijfsleven de nationale opgaven in de clusters te realiseren. Via de NOVEX-gebieden geven we nadere uitwerking en uitvoering aan deze strategie. Voor de uitvoering reserveert het kabinet de komende jaren 1 miljoen euro per jaar. De strategie wordt ook vastgelegd in de Nota Ruimte en bijbehorende Uitvoeringsstrategie.

Waarom een nationale strategie?

Het Rijk neemt een sterkere regierol, zodat de cruciale (nationale) functies van de energie-intensieve haven- en industrieclusters tot hun recht komen. De clusters hebben de potentie om uit te groeien tot de centra van groene groei. Tegelijkertijd is de (fysieke en milieu) ruimte hier schaars en neemt de vraag alleen maar toe. Er is extra ruimte nodig voor onder meer de energietransitie, circulaire economie en doorontwikkeling van de industrie, maar ook voor defensie-opgaven.

Op basis van de inzichten uit het ontwerpend onderzoek dat afgelopen jaar is uitgevoerd, beschouwd de nationale strategie de haven- en industrieclusters als cruciale knooppunten, die (inter)nationaal verbonden zijn. Dat vraagt om samenhangende keuzes. De systemen en netwerken die van strategisch belang zijn voor Nederland, en waar we binnen deze strategie in samenhang op gaan sturen, zijn het energiesysteem, het logistieke systeem, het fossiele systeem, het grondstoffensysteem en het chemie-systeem.

Programmalijnen voor de uitvoering

De uitvoering van de strategie draait om 4 programmalijnen. Deze leiden samen tot tijdige beschikbaarheid van de juiste ruimte op de juiste plek. Bij de inzet van deze programmalijnen geldt dat de clusters zich van elkaar onderscheiden én elkaar kunnen versterken.

1. Ruimtelijk sturen met strategische profielen: elk cluster zijn eigen rol

Het kabinet werkt samen met regio’s en bedrijven aan strategisch profielen. Hiermee wordt gestuurd op de gewenste activiteiten en sectoren in het gebied, vanuit de unieke kwaliteiten en ontwikkelkansen van elk cluster.

2. Ruimte beschermen én beter benutten

Ruimte is schaars. Daarom staan bescherming en efficiënt gebruik centraal:

• Contouren vastleggen: het kabinet werkt aan een methodiek om de fysieke grenzen van clusters eenduidig vast te stellen, zodat ruimte niet onbedoeld verdwijnt.
• Herstructurering: waar mogelijk worden functies gestapeld of verplaatst (bijv. bedrijven die geen gebruik maken van unieke clusterkwaliteiten).
• Milieucontouren: geluid en externe veiligheid worden beter afgewogen, zodat ruimte optimaal benut kan worden zonder de leefomgeving te veel te belasten.

3. Ruimte strategische uitbreiden: waar liggen kansen?

Bij uitbreidingen spelen altijd meerdere en complexe belangen. Deze worden zorgvuldig afgewogen tegen onder andere leefomgeving, omwonenden, natuur, klimaatbestendigheid en waterveiligheid.

4. Aanwijzen van versnellingsgebieden: snellere vergunningen, meer samenwerking

Het kabinet sluit aan bij Europese regelgeving zoals de Net-Zero Industry Act om vergunningprocedures te versnellen, publiek-private samenwerking te stimuleren, financiële ondersteuning te bieden voor verduurzaming en opschaling en ruimte te bieden voor experimenten.