Op 2 juli 2026 hebben minister Elanor Boekholt O-Sullivan en de koepels IPO, VNG en Unie van Waterschappen tijdens het Bestuurlijk Overleg VRO ingestemd met een vernieuwde werkwijze voor NOVEX-provincies. Rijk en provincies hebben de afgelopen drie jaar hun samenwerking op het gebied van de ruimtelijke ordening opnieuw vormgegeven. Dat deden zij op basis van het rapport ‘Ruimte maken voor keuzes'. Hierin stonden aanbevelingen van een evaluatie van de eerste generatie NOVEX-provincies en het instrument van de Ruimtelijke Arrangementen. Deze evaluatie was in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) door Berenschot uitgevoerd.
De nieuwe werkwijze start na de Bestuurlijke Overleggen Leefomgeving (BOL's) in september 2026. Dan vormen de Nota Ruimte en de Provinciale Omgevingsvisies gezamenlijk het vertrekpunt voor een ‘doorlopende strategische dialoog’ tussen Rijk en provincies. In deze dialoog worden nieuwe ruimtelijke vraagstukken, spanningen en kansen tussen nationale en regionale belangen en uitvoeringsknelpunten vroegtijdig besproken, zodat gezamenlijk kan worden bepaald welke keuzes nodig zijn en welke instrumenten daarvoor worden ingezet. Hierdoor worden knelpunten eerder zichtbaar en kan sneller worden toegewerkt naar uitvoering. Zo zorgen we er voor dat dat nieuwe woningen, ruimte voor Defensie, de uitbreiding van het elektriciteitsnet, natuurherstel, landbouw en bedrijvigheid niet los van elkaar worden gepland, maar in samenhang landen in een gebied. Voorkomen we dat verschillende overheden pas met elkaar in gesprek gaan als plannen al zijn vastgelopen.
De nieuwe NOVEX werkwijze is zeer geschikt voor dit soort complexe ruimtelijke vraagstukken. De werkwijze brengt Rijk en provincies vroegtijdig met elkaar in gesprek over nationale en regionale opgaven die uiteindelijk een plek moeten krijgen in de leefomgeving: in steden en dorpen, op bedrijventerreinen, in landbouwgebieden en natuurgebieden en in de buurten waar mensen wonen, werken en recreëren. Daarbij werken Rijk en provincies vanuit hun eigen bevoegdheden onder de Omgevingswet samen aan integrale ruimtelijke keuzes.
Het Ruimtelijk Arrangement is daarbij de periodieke vertaling van gemaakte bestuurlijke afspraken in de doorlopende strategische dialoog tussen Rijk en provincies. Monitoring en opvolging zijn integraal onderdeel van de werkwijze, zodat afspraken niet alleen worden gemaakt, maar ook gezamenlijk worden gevolgd en waar nodig worden bijgesteld. Daarmee vormt de vernieuwde werkwijze de basis voor de samenwerking tussen Rijk en provincies om de uitvoering van complexe ruimtelijke opgaven in Nederland te versnellen.
Op 24 september 2026 organiseert VRO samen met departementen en provincies een Netwerkbijeenkomst NOVEX-provincies. Tijdens deze bijeenkomst wordt o.a. de vernieuwde werkwijze toegelicht en is er aandacht voor de implementatie ervan in de praktijk.